Page 127 - Demo

P%u00ebrfaq%u00ebsuesit e kat%u00ebr shteteve kryesore n%u00eb Traktatin e Paqes, mbajtur n%u00eb Paris1Konferenca e Paqes dhe plani amerikanN%u00eb janar t%u00eb vitit 1919, delegat%u00ebt e shteteve fituese u mblodh%u00ebn n%u00eb Paris p%u00ebr t%u00eb vendosur mbi fatin e humb%u00ebsve t%u00eb luft%u00ebs, t%u00eb cil%u00ebt nuk ishin t%u00eb p%u00ebrfaq%u00ebsuar n%u00eb konferenc%u00eb. As Rusia, tashm%u00eb bolshevike, nuk mori pjes%u00eb. Delegacionet e vendeve m%u00eb t%u00eb vogla konsultoheshin vet%u00ebm kur prekeshin interesat e tyre, %u00e7ka tregonte pabarazin%u00eb e shteteve n%u00eb vendimmarrje. Udh%u00ebheq%u00ebsit e shteteve m%u00eb t%u00eb fuqishme, t%u00eb njohur edhe si %u201ckat%u00ebr t%u00eb m%u00ebdhenjt%u00eb%u201d, ishin presidenti Uillson i SHBA-s%u00eb, kryeministri francez Klemanso, kryeministri britanik Lloid Xhorxh dhe kryeministri italian Orlando. Ata luajt%u00ebn rolin kryesor n%u00eb vendimet e konferenc%u00ebs. Megjith%u00ebse ishin t%u00eb prirur p%u00ebr t%u00eb arritur nj%u00eb marr%u00ebveshje q%u00eb do t%u00eb sillte nj%u00eb paqe t%u00eb gjat%u00eb, shtetet fituese ndaheshin n%u00eb m%u00ebnyr%u00ebn se si kjo paqe mund t%u00eb arrihej, n%u00eb p%u00ebrputhje me interesat dhe p%u00ebrvojat e tyre t%u00eb luft%u00ebs, pra me at%u00eb q%u00eb secili shtet kishte humbur ose fituar gjat%u00eb viteve t%u00eb konfliktit. Vet%u00ebm Uillsoni nuk k%u00ebrkoi territore apo d%u00ebmshp%u00ebrblim financiar nga shtetet humb%u00ebse. Projekti i tij p%u00ebr paqen bazohej n%u00eb dokumentin e njohur si %u201c14 pikat%u201d. Sipas k%u00ebtij plani, bota e pasluft%u00ebs duhej t%u00eb bazohej n%u00eb diplomacin%u00eb e hapur, n%u00eb t%u00eb drejt%u00ebn e vet%u00ebvendosjes s%u00eb kombeve, zgjidhjen e %u00e7%u00ebshtjes s%u00eb kolonive, kufizimin e armatimeve, krijimin e nj%u00eb organizate nd%u00ebrkomb%u00ebtare p%u00ebr ruajtjen e paqes n%u00eb bot%u00eb dhe heqjen e kufizimeve p%u00ebr tregtin%u00eb bot%u00ebrore. Mosmarr%u00ebveshjet mes fitimtar%u00ebveIdealizmi i Uillsonit nuk u p%u00eblqente evropian%u00ebve. Klemonsoja kishte si objektiv kryesor nd%u00ebshkimin e Gjermanis%u00eb, i bindur se n%u00eb k%u00ebt%u00eb m%u00ebnyr%u00eb nuk do t%u00eb p%u00ebrb%u00ebnte m%u00eb k%u00ebrc%u00ebnim p%u00ebr Franc%u00ebn. Lloid Xhorxhi vazhdoi t%u00eb ndiqte politik%u00ebn britanike t%u00eb moslejimit t%u00eb fuqizimit t%u00eb ndonj%u00eb shteti n%u00eb Evrop%u00eb. Ai nuk donte as t%u00eb fuqizonte Franc%u00ebn e as t%u00eb rr%u00ebnonte Gjermanin%u00eb, sepse k%u00ebrkonte ekuilib%u00ebr forcash. Nd%u00ebrsa italiani Orlando kishte si objektiv vet%u00ebm zbatimin prej fituesve t%u00eb Traktatit t%u00eb Fsheht%u00eb t%u00eb Londr%u00ebs, q%u00eb i jepte Italis%u00eb territore t%u00eb gjera n%u00eb Ballkan, mes t%u00eb tjerash edhe Vlor%u00ebn. Diskutimet p%u00ebr paqen zgjat%u00ebn nga janari deri n%u00eb maj t%u00eb vitit 1919 dhe u zhvilluan mjaft t%u00eb tensionuara. Uillsoni e gjeti shpesh veten n%u00eb kund%u00ebrshti me t%u00eb tjer%u00ebt. Debatet m%u00eb t%u00eb m%u00ebdha u zhvilluan p%u00ebr t%u00eb ardhmen e Gjermanis%u00eb dhe konkretisht p%u00ebr zon%u00ebn n%u00eb per%u00ebndim t%u00eb lumit Ren. Klemonsoja donte q%u00eb kjo zon%u00eb t%u00eb vendosej n%u00ebn kontrollin francez, si nj%u00eb zon%u00eb sigurie 5.2 Bota pas Luft%u00ebs s%u00eb Par%u00eb Bot%u00ebroreNdon%u00ebse presidenti i SHBA-s%u00eb, Uillson (Woodrow Wilson) u p%u00ebrpoq ta mbante Amerik%u00ebn jasht%u00eb Luft%u00ebs I Bot%u00ebrore, nuk ia arriti q%u00ebllimit dhe u detyrua t%u2019i k%u00ebrkonte Kongresit shpalljen e luft%u00ebs n%u00eb vitin 1917. M%u00eb von%u00eb, ai mori %u00e7mimin %u201cNobel%u201d p%u00ebr Paqen, si rezultat i p%u00ebrpjekjeve q%u00eb b%u00ebri p%u00ebr arritjen e paqes pas lufte me traktatet e paqes dhe planet p%u00ebr formimin e Lidhjes s%u00eb Kombeve. Lidhja e Kombeve ishte nj%u00eb ide %u201cshum%u00eb popullore%u201d, fillimisht e diskutuar nga Uillsoni si nj%u00eb prej 14 pikave t%u00eb tij. Megjithat%u00eb, ai asnj%u00ebher%u00eb nuk mundi ta bindte Kongresin q%u00eb t%u00eb miratonte hyrjen e SHBA-s%u00eb n%u00eb k%u00ebt%u00eb organizat%u00eb nd%u00ebrkomb%u00ebtare.Grimc%u00eb historike125